26 Mai 2021

Rydym yn lansio ein Cynllun Gweithredu sy’n amlinellu sut y byddwn yn helpu ymchwilwyr i ddatblygu eu gyrfa

Mae ymchwilwyr wrth graidd ecosystem ymchwil ac arloesi’r DU.

Yn unigol ac mewn timau, o fewn ac ar draws disgyblaethau academaidd, bydd ymchwilwyr yn creu mewnwelediadau ac yn gwneud darganfyddiadau sy’n sail i economi wybodaeth cymdeithas y 21ain ganrif. Roedd hyn yn glir yn y cyfraniadau hanfodol a wnaed gan ymchwilwyr yng Nghymru a’u prifysgolion tuag at ymdrechion i ymateb i’r pandemig yng nghymunedau Cymru.

Mae ymchwilwyr yn ein helpu i gael dealltwriaeth well o’r byd o’n hamgylch, o’n gorffennol, o’n presennol a’n dyfodol ynddo ac, yn y pen draw, ohonom ni’n hunain. Maent yn cyflawni’r gwaith hanfodol hwn mewn amgylchedd ymchwil ac arloesi cynyddol fyd-eang ac amrywiol, gan feithrin eu sgiliau mewn sefydliadau cymhleth oddi mewn ac oddi allan i’r byd academaidd.

Oherwydd natur mwyfwy amrywiol gyrfaoedd ymchwil heddiw, mae’n bwysig i bawb sy’n cyflogi ac yn cyllido ymchwilwyr gydweithio i sicrhau bod gan staff ymchwil yr amgylcheddau gwaith iachus a chefnogol y maent yn eu haeddu, a’r cyfleoedd am ddatblygiad proffesiynol a dyrchafiad a fydd yn eu galluogi i ffynnu.

Dyma nod yr hyn yr ydym yn ei alw’n ‘Concordat Datblygu Ymchwilwyr’: dogfen fyw sy’n diffinio disgwyliadau, yn hyrwyddo arfer gorau, yn ceisio ysgogi newidiadau cadarnhaol mewn diwylliant ac amodau ymchwil ledled y DU. Cytundeb yw’r Concordat i wella’r trefniadau ar gyfer cyflogi a chefnogi ymchwilwyr a gyrfaoedd ymchwil mewn addysg uwch (AU) yn y DU. Mae’n nodi’r rhwymedigaethau i gyllidwyr (fel CCAUC), sefydliadau (gan gynnwys prifysgolion), ymchwilwyr, a rheolwyr ymchwilwyr wrth gydweithio i wireddu ei nodau. Mae’r Concordat hefyd yn creu fframwaith i weithio gyda sefydliadau i hyrwyddo amgylcheddau gwaith cadarnhaol a gyrfaoedd boddhaus i ymchwilwyr, gan barchu prifysgolion fel sefydliadau ymreolaethol amrywiol eu cenhadaeth.

Heddiw cyhoeddwyd ein Cynllun Gweithredu sy’n pennu’r camau yr ydym yn eu cymryd, ac y byddwn yn eu cymryd yn y misoedd a’r blynyddoedd nesaf er mwyn helpu i weithredu egwyddorion y Concordat a gwella amgylcheddau gwaith a gyrfaoedd ymchwilwyr yn sector AU Cymru.

Rydym yn chwarae rhan bwysig fel corff cyllido a rheoleiddio wrth weithredu egwyddorion y Concordat, ac wrth weithio gyda sefydliadau AU – y mae llawer ohonynt wedi ymrwymo i’r Concordat eu hunain – i ymdrin â’r materion pwysig a wynebir gan ymchwilwyr yn eu gyrfaoedd heddiw.

Mae’r materion hyn yn amlochrog, a llawer ohonynt yn hen gyfarwydd oddi mewn ac oddi allan i’r sector addysg uwch.

Mae’r gyfran fawr o gontractau ymchwil cyfnod penodol yn amharu ar allu ymchwilwyr i greu bywydau proffesiynol a phersonol sefydlog, ac yn creu heriau i sefydliadau o ran datblygu cyfleoedd hyfforddiant a datblygiad phroffesiynol i garfannau sylweddol o gyflogeion dros dro. Mae oriau gwaith hir a’r pwysau i gyhoeddi yn effeithio ar iechyd a llesiant ymchwilwyr.

Mae rhai grwpiau’n dal i fod wedi’u tangynrychioli ar draws y DU yn holl gyfnodau gyrfa’r sylfaen ymchwil. Nid yw pandemig Covid-19 ond wedi dwysáu’r heriau i ymchwilwyr, gydag ymchwilwyr yn gynnar yn eu gyrfa, a rhai â chyfrifoldebau gofalu, yn cael eu taro’n arbennig o galed gan yr aflonyddwch a gafwyd yn gysylltiedig â’r pandemig.

Dyma’r cyd-destun yr ydym yn lansio ein Cynllun Gweithredu ynddo.

Yn ein Cynllun, rydym yn ymrwymo i ymgynghori â rhanddeiliaid ynghylch diweddaru telerau ac amodau ein cyllid ymchwil blynyddol, i’w gwneud hi’n ofynnol i sefydliadau a gyllidir ymrwymo i’r Concordat. Mae hyn yn dangos ein bod wedi ymrwymo i egwyddorion y Concordat, a’r modd y gallwn ddefnyddio’r offer sydd gennym fel corff cyllido i hyrwyddo ei weithrediad.

Rydym hefyd yn ymrwymo i barhau i gyllido rhaglenni gyrfaoedd ymchwilwyr blaenllaw fel Sêr Cymru a Chrwsibl Cymru, ac i roi sylw creiddiol i’r materion a drafodir yn y Concordat wrth ddatblygu polisïau eraill CAUC (fel adolygu ein dull o gyllido ymchwil) ac wrth ymgysylltu’n rheolaidd â phrifysgolion.

Mae’r Cynllun Gweithredu hefyd yn manylu ar y camau yr ydym eisoes yn eu cymryd i hyrwyddo gyrfaoedd ymchwil cadarnhaol yng Nghymru. Mae’r rhain yn cynnwys y £7.6 miliwn a ddyfarnwyd gennym drwy ein Cronfa Buddsoddi ac Adfer Addysg Uwch ar gyfer prosiect ‘Cefnogi sylfaen ymchwil Cymru yn ystod Covid’. Cynhelir y prosiect hwnnw ledled Cymru, o dan arweiniad Aberystwyth, er mwyn cefnogi myfyrwyr ymchwil, ymchwilwyr yn gynnar yn eu gyrfa, a gweithgarwch ymchwil yr effeithiwyd arnynt gan y pandemig.

Byddwn yn adrodd yn flynyddol gerbron ein Cyngor yn erbyn yr ymrwymiadau yn ein Cynllun Gweithredu, ac yn diweddaru’r Cynllun Gweithredu yn flynyddol i sicrhau ei fod yn parhau i adlewyrchu’r camau yr ydym yn eu cymryd i hyrwyddo gweithrediad y Concordat.

Mae’r Concordat yn pwysleisio’r angen i wahanol randdeiliaid gydweithio â’i gilydd ar draws y sector AU a thu hwnt i gynnig gyrfaoedd boddhaus a sefydlog i ymchwilwyr, ac amgylcheddau gwaith iach.

Rydym yn benderfynol o chwarae ein rhan, a thrwy’r holl Gynllun Gweithredu rydym yn ymrwymo i weithio gyda chyrff eraill ac i wneud yr hyn y gallwn ni o fewn yr ecosystem ymchwil ehangach i hyrwyddo egwyddorion y Concordat.

Mae ymrwymiadau ein Cynllun Gweithredu yn cynrychioli’r hyn yr ydym wedi’i gyflawni, a’r hyn yr hoffem ei gyflawni yn y dyfodol agos, ond nid dyna’r gair olaf. Maent yn creu sylfaen inni adeiladu arni, a byddwn yn croesawu adborth gan unrhyw un ynghylch yr hyn y gallem fod yn ei wneud yn well, neu wneud mwy ohono. Drwy gydweithio a gwrando ar eraill, diweddaru ein Cynllun Gweithredu, a’n dwyn ein hunain i gyfrif yn erbyn yr ymrwymiadau ynddo, rydym yn hyderus y gallwn fod yn gyfrwng i greu newid cadarnhaol, a helpu i sicrhau y gall ymchwilwyr yng Nghymru yn y dyfodol brofi’r yrfa iach a boddhaus y maent yn ei haeddu.

Ben Raynor, Uwch Reolwr Ymchwil